«گرفتار چنگال ظلم اینها شدیم»

ساواک خراسان در گزارشی به تاریخ 26 دی 1343 می‌نویسد: «بدین‌وسیله یک برگ فتوکپی نامه‌ای که شیخ عباسعلی اسلامی[1] با پست جهت میلانی به مشهد ارسال داشته است به پیوست تقدیم می‌گردد.»[2] نامه یاد شده مورخ 10 دی‌ماه بوده به شرح زیر است: «حضور مبارک حضرت آیت‌الله العظمی آقای میلانی... عرض می‌شود چند روز قبل عریضه‌ای خدمت سرکار عرض کردم و اینک در اثر دعوتی که از دادگاه تجدیدنظر ارتش مشهد رسیده که تا 22 دی باید وکیل معین نمایید که تجدید محاکمه شود، متأسفانه حقیر در اثر برونشیت کهنه که دارم در زمستان از توقفِ مثلِ مشهدی عاجزم و لابدم حتی‌الامکان به گرم سیر بروم، لذا عازم خرم‌شهر می‌باشم.

تحصن در تلگرافخانه

این جانب [حجت‌الاسلام ابوذر بیدار] در خلخال بودم که مرحوم آقای سیدغنی اردبیلی ـ یکی از شاگردان برجسته امام خمینی و از فعالان سیاسی نهضت پانزده خرداد ـ پیغام فرستاد: «هر چه زودتر خلخال را رها کن و به اردبیل بیا؛ امام را گرفته‌اند». عصر همان روز حدود ساعت چهار بعد از ظهر با اتوبوس راهی اردبیل شدم. روحانیون و طلاب اردبیل در منزل یکی از علمای آن شهر تجمع کرده بودند. آقای سیدغنی اردبیلی را در آن جمع یافتم. او نظر به اعتمادی که به این جانب داشت، گفت: «امام را گرفته‌اند. ما وظیفه داریم یک حرکتی از خود نشان بدهیم. بهتر است به تلگرافخانه اردبیل رفته، ضمن تحصن در آن‌جا تلگرافی از شاه بخواهیم که نسبت به آزادی امام اقدام نماید.»

فیلم: ایران در جنگ جهانی دوم و به سلطنت رسیدن محمدرضا

در جنگ جهانی دوم متفقین به ایران نیاز داشتند. رضاشاه با شعار آریاگرایی سعی می‌کرد خود را به آلمان نزدیک کند. متفقینی که برای شکست آلمان قصد انتقال آذوقه به شوروی از طریق ایران داشتند با رضاشاه به توافق نرسیدند. او را از سلطنت خلع و تبعید کرده و پسرش محمدرضا را به پادشاهی انتخاب کردند. مراسم در صحن مجلس بهارستان انجام شد و محمدرضا پهلوی به کاخ سعدآباد رفت.

«گناه است که ساکت بنشینیم.»

ساواک در گزارشی مورخ 24 دی 1343 می‌نویسد: «در ساعت2 /1 13روز 23 /10 /43 شیخ غلامحسین جعفری[1] پیش‌نماز شبستان گرمخانه مسجد جامع در همان شبستان به منبر رفته و گفت:... ای پیرمردان ای جوانان، اسلام امروز غریب است. قرآن غریب است. باید در نجات قرآن و اسلام بکوشیم. ما از شما نمی‌خواهیم که شمشیر به کمر ببندید و به جنگ بروید، بلکه آن‌قدر شهامت داشته باشید که بتوانید زندان و شکنجه را بر خود هموار سازید و نگذارید که دینتان از دست برود.

تحقق یک پیش‌بینی

ساواک در گزارشی مورخ 22 دی 1342 می‌نویسد: «روز یکشنبه 22 /10 /42 میلانی در منزل خودش در حضور عده‌ای اظهار داشته آخرالامر دیدید سران نهضت آزادی را بدون هیچ‌گونه جرمی به ده سال زندان محکوم و به زندان انداختند.[1] حاجی مروج به میلانی می‌گوید: ده سال مدت زیادی برای یک نفر زندانی است. میلانی اضافه می‌نماید شما فکر می‌کنید تا ده سال دیگر وضع به همین صورت خواهد ماند؟ نه، به همین زودی‌ها رژیم واژگون می‌شود و خود اینها به همین زندان‌ها خواهند رفت و ما دعا می‌کنیم هر چه زودتر آن‌ روز فرا برسد.

«آیا می‌شود فراموش کرد این خدمات را؟»

ساواک قم در گزارشی مورخ 20 دی 1343 با موضوع «سخنرانی آیت‌الله نجفی»یک نسخه از متن بیانات پلی کپی شده نامبرده بالا[1] را به ساواک تهران ارسال می‌کند. آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی در بیانات مشروحی «که روز شنبه 23 رجب 1384ق[2]. در مسجد بالای سر ... ساعت 5 /9 صبح» ایراد کرد، به بیان نمونه‌هایی از تلاش روحانیت ایران در حفظ تمامیت ارضی و استقلال کشور در طول تاریخ می‌پردازد. بخش‌هایی از آن به قرار زیر است: «... روحانیت اسلام بالاخص روحانیت شیعه و مذهب حق جعفری اهداف مقدسه‌ای داشته.

نمونه‌ای برای سنجش میزان آزادی در حکومت شاهنشاهی

در سال 1344 و در آستانه تاجگذاری محمدرضا، یکی از سینماداران به نام حشمت‌پور ازدنیا رفت. من برای مجلس ختم وی که در مسجد شهیدی برپا شده بود دعوت شدم. در آن منبر از سینما و سینماچی انتقاد کرده و مطلبی از روزنامه بازگو کردم، با این مضمون که ببینید اوقاف ایران چند نفر را برای مطالعه اوقاف مسیحیت در اروپای شرقی فرستاده است و...

زندانی به وسعت یک کشور

ساواک در گزارشی به تاریخ 18 دی 1342 می‌نویسد: «طبق گزارش مأمورین، طلاب مشروحه... [(فهرستی 15 نفره که در انتهای گزارش قید شده)] که اکثراً افرادی مخالف دولت و افراطی می‌باشند، قصد دارند جهت تبلیغ در ماه مبارک رمضان به پاکستان و کویت و سایر شیخ‌نشین‌های خلیج فارس مسافرت نمایند. چون اغلب آنها فاقد گذرنامه و پروانه عبوری مرزی می‌باشند، امکان دارد از طرق غیرمجاز مسافرت نمایند. مقرر فرمایند در مرز از عبور آنها جلوگیری و یا از دادن گذرنامه خودداری شود. ضمناً تعدادی که فعلاً در محل هستند وسیله شهربانی به ساواک قم معرفی خواهند شد تا تعهد عدم خروج از کشور از آنها گرفته شود...»[1]

نهضت امام خمینی و اعتلای جایگاه روحانیت

ساواک در گزارشی به تاریخ 16 دی 1342 با موضوع "آیه‌اللّه خمینی" می‌نویسد: "آقای مصطفی فرزند آیه‌اللّه خمینی که چندی قبل به قم مسافرت نموده بود شب 15/10/42 مراجعت[1] و ضمن تعریف از اوضاع قم گفت مجالس فوق‌العاده زیادی به مناسبت تولد حضرت حجت از طرف طبقات مختلف مردم در قم ترتیب داده شده بود که در آن بیش از هر چیز توجه و علاقه مردم به مقام روحانیت و انجام دعا و ثنا به علما و پیشوایان دین به چشم می‌خورد و اضافه نمود مردم قم مخصوصاً طبقه علماء و طلاب که شنیده بودند ممکن است آقا آزاد شوند[2] با بی‌صبری چشم به راه ایشان بوده و هستند.

گندم کرم‌زده آمریکایی جایگزین گندم ایرانی!

روزنامه کیهان در شماره روز 15 دی‌ 1342 در گزارشی از جلسه علنی مجلس شورای ملی از قول یکی از نمایندگان - سیدفضل‌الله پروین، نماینده اراک – می‌نویسد: «گندم داخلی را نمی‌خرند و از آمریکا گندم کرم‌زده وارد می‌کنند. اینجا تذکر دادند نمی‌دانم ترتیب اثر داده شد یا خیر. اینکه عرض کردم گفته‌های پشت این تریبون خدای نخواسته لقلقه لسان نباشد و به آن ترتیب اثر داده شود برای همین است که نمی‌دانم اظهار آن آقا مورد توجه واقع شد برای هشتادهزار تن برنج یا خیر و برای هشتادهزار تن برنج فکری شد یا خیر؟ محصولات ما خریدار ندارد، ولی از اسپانیا نخود و از لبنان سیب وارد می‌کنند.