پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 42 غنی ترین بانک تخصصی مقالات، اسناد ،خاطرات ،تصاویر ، اخبار و.... این نهضت را در دسترس پژوهشگران قرار داده است.     هزاران برگ سند از قیام پانزده خرداد در آرشیو سایت قابل دسترسی هستند.     پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد از کلیه شاهدان عینی رخداد پانزدهم خرداد 1342 دعوت می کند مشاهدات خود از این روز تاریخ ساز را در اختیار این سایت قرار دهند.     انتشار قریب دویست و پنجاه مقاله پیرامون قیام 15 خرداد، غنی ترین بانک مقالات تخصصی این نهضت را در دسترس پژوهشگران قرار داده است.     تاریخ شفاهی قیام 15 خرداد در دست انتشار این سایت است. بخشی از یادمانده‌های راویان این قیام در فایل خاطرات منتشر شده است.     در بخش تقویم تاریخ، شما می توانید از جزئی ترین اخبار روزانه سالهای 1340 تا 1343 مطلع شوید     این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است       














 








































كاپيتولاسيون چگونه تصويب شد؟


قرارداد كاپيتولاسيون در 21 مهر 1343 در بيست و يكمين دوره مجلس شوراي ملي تصويب شد. امام خميني در چهارم ‌آبان آن سال به افشاء ماهيت قرارداد پرداخت و در 13 آبان همان سال توسط دولت حسنعلي منصور تبعيد شد. در ادامه خواندن خاطرات آقای حسین خطیبی که در آن زمان نایب رئیس مجلس شورای ملی بوده است خالی از لطف نیست.


ناگفته های تاریخ ورامین (از آغاز قاجاریه تا ابتدای جمهوری اسلامی ایران)


ورامین از دیرباز به عنوان یکی از مراکز تجمع شیعیان میزبان علما، شاعران و هنرمندان بوده و حضور موثر مردم ورامین در حوادث تاریخی ایران مانند دوران مشروطه قاجار، پهلوی و انقلاب بسیار مشهود و پر رنگ بوده است.
این اثر بررسی و پژوهشی درباره نقش مردم، آئین ها، رسوم و شخصیتهای سیاسی و مذهبی منطقه ورامین و پیشوا در مقطعی از تاریخ معاصر - عصر قاجاریه تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال 57 - می باشد


روزشمار جریان بابیت و بهائیت در دهه 1340


با آشنایی کلی و جامع با پیشینه فرقه بابیت و بهائیت، خواننده می تواند بفهمد هر رویداد یا تحول خاص در چه مرحله ای از تاریخ فرقه روی داده است و زمینه و بستر تاریخی آن چیست؟نوشتار پیش رو، با مروری بر پیشینه فرقه بابیت و بهائیت تصویری کلی از این امر به دست می دهد


روزی كه در خاطره‌ها ماند


شب پانزدهم خرداد من در منزل ساكم را آماده كرده بودم تا مرا به زندان ببرند. ساعت حدود دو نیمه شب بود كه دیدم در می‌زنند. من هم آماده بودم كه مرا ببرند. در را كه باز كردم دیدم شیخ عباس بقال است. گفت: سرهنگ صادقی سلام رسانده و گفته است كه در خانه نمانید. او اطلاع پیدا كرده بود كه امام را هم می‌خواهند بگیرند. سرهنگ صادقی مرد مسلمان و خوبی بود كه با روحانیت ارتباط داشت. گفتم: نه، من هستم نهایتاً اینست كه می‌خواهند مرا بگیرند.


انقلاب سفيد به روايت طراح يهودي – آمريكايي آن


اميني در دي‌ماه 1334 به دليل اعتمادي كه آمريكا به او داشت به عنوان سفير ايران عازم واشنگتن شد و تا پايان اسفند 1336 اين سمت را عهده‌دار بود . در طول اين مدت شاه به وي بدبين شده بود و او را كانديد آمريكائيها براي جانشيني خود مي‌دانست . اميني در 17 ارديبهشت 1340 تحت فشار آمريكائيها به نخست وزيري رسيد و در 14 ماه بعد يعني تا 27تير سال بعد در اين سمت باقي ماند. ادامه مطلب را از زبان والت روستو، طراح یهودی - امریکایی انقلاب سفید می خوانیم


نگاهي به آراء نمايندگان سنا و مجلس شورا هنگام تصويب كاپيتولاسيون


پس از بازگشت شاه از سفر تيرماه 1343 به آمريكا لايحه كاپيتولاسيون در مجلس سنا به تصويب رسيد . نحوه تصويب اين لايحه بسيار مفتضح بود . در زمان تعطيلات تابستاني مجلسين ايران در سوم مرداد 1343 ، مجلس سنا جلسه فوق العاده اي تشكيل داد تا به بررسي چند لايحه فوريتي بپردازد . اين جلسه از صبح تا نيمه شب ادامه يافت . بعد از طرح لوايح مختلف ، مقارن نيمه شب لايحه كاپيتولاسيون مطرح شد و حسنعلي منصور تحت فشار آمريكا تقاضاي فوريت براي تصويب لايحه نمود .


درباره شایعه اعدام امام خمینی (ره) بعد از قیام پانزدهم خرداد 42


به ‌دنبال دستگیری امام خمینی (ره) در آستانه 15 خرداد 1342 و برخورد خونین و قهرآمیز نظام استبدادگرا، قانون‌گریز، مردم‌ستیز و البته سلطه‌پذیر پهلوی با قیام مردم ایران، اسدالله علم نخست‌وزیر وقت تهدید كرد كه به ‌زودی عاملان اصلی قیام محاكمه خواهند شد و صدور حكم اعدام برای آنان دور از ذهن نخواهد بود. تا جایی كه منابع موجود نشان می‌دهد، این موضع‌گیری، جدی‌ترین و آشكارترین تهدیدی بود كه در آن برهه، از سوی یك مقام درجه اول حاكمیت در رابطه با احتمال اعدام رهبری قیام 15 خرداد صورت گرفت.


مثل هر سال خرداد


مثل هرسال، ماه خرداد که می رسد، قدسی جان مثل آدم هایی که چیزی گم کرده اند یک بند دور خودش می چرخد. آینه قدیمی اش را (ها) می کند و دستمال می کشد. روی زنگ زدگی های آینه انگشت اشاره اش را می کشد و آهسته طوری که خودش می بیند و آینه، زیرچشمش را پاک می کند. و کم کم از اطراف اش بی خبر می شود. امسال هم همان کار را کرد. همان کارهای هرساله خرداد ماه اش را. لباس عروس پرچین ش را بخار داد و لب صندلی اوپن آویزانش کرد. چروک های پایین لباس عروس را با نوک انگشت هایش بازکرد و ساعت ها نشست جلویش. به لباس عروسش که خیره می شود کسی نمی فهمد دارد به چه چیزی فکر می کند. به چه چیزی که این لباس عروس کهنه رنگ باخته می تواند نقش مهمی درآن داشته باشد.


روایت دوم از زندگی و عملکرد طیب حاج رضایی - قسمت اول


پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 42، مفتخر است که دو روایت منتشر نشده از زندگی طیب حاج رضایی، جوانمرد پانزده خرداد را به شما عرضه کند که با وجود نقاط مشترک، هرکدام دارای اطلاعات منحصر بفرد و بسیار شنیدنی از زندگی آن بزرگ مرد تاریخ هستند. هردو مصاحبه با آقای بیژن حاج محمدرضا انجام شده اند که فرزند ارشد ایشان از همسر دومشان هستند. روایت اول مربوط می شود به مصاحبه ای که دوست عزیزمان آقای محمد جعفربگلو انجام داده دادند. اماروایت دوم مصاحبه ایست که دفتر ادبیات انقلاب اسلامی در گفتگویی صمیمانه با آقای بیژن حاج محمدرضا، در نشست ویژه نمایشگاه آئینه نهضت انجام داده است که در اینجا قسمت اول این گفتگوی صمیمانه را به شما ارائه می نماییم


دو روایت از زندگی و عملکرد طیب حاج رضایی - روایت اول


پایگاه اطلاع رسانی 15 خرداد 42، مفتخر است که دو روایت منتشر نشده از زندگی طیب حاج رضایی، جوانمرد پانزده خرداد را به شما عرضه کند که با وجود نقاط مشترک، هرکدام دارای اطلاعات منحصر بفرد و بسیار شنیدنی از زندگی آن بزرگ مرد تاریخ هستند. هردو مصاحبه با آقای بیژن حاج محمدرضا انجام شده اند که فرزند ارشد ایشان از همسر دومشان هستند. روایت اول مربوط می شود به مصاحبه ای که دوست عزیزمان آقای محمد جعفربگلو انجام داده دادند. اماروایت دوم مصاحبه ایست که دفتر ادبیات انقلاب اسلامی در گفتگویی صمیمانه با آقای بیژن حاج محمدرضا، در نشست ویژه نمایشگاه آئینه نهضت انجام داده است. ابتدا می نشینیم پای روایت اول


عَلَم قصد اعدام امام خمینی را داشت


علم در روزهاي حساس قيام 15 خرداد فعاليت خستگي‌ناپذيري داشت و با مقام‌هاي انتظامي پيوسته در تماس بود و خود از كلانتري‌هاي مناطق حساس شهر سركشي مي‌كرد و به همه مسئولان هشدار مي‌داد خود را براي رويارويي با آشوبي بزرگ آماده كنند. به اين سان هنگاميكه در بامداد روز 15 خرداد 1342 تظاهرات در اطراف بازار تهران آغاز شد علم ‌آمادگي كامل داشت و به رئيس شهرباني وقت سپهبد نصيري تلفني دستور تيراندازي داد و در برابر ترديد نصيري يادآور شد كه اين دستور را به عنوان نخست‌وزير مي‌دهد و نامه مؤيد اين دستور را نيز بي‌درنگ براي او خواهد فرستادحتی گفته می‌شد اسدالله علم به شاه توصیه كرده بود كه جهت انتقام كشی سخت از روحانیون اجازه دهد آیت‌الله امام خمینی رهبر قیام 15 خرداد را نیز بلافاصله پس از دستگیری اعدام كند


امام خمینی (ره)، زنان قم و حماسه 15 خرداد


صاحب‌نظران و پژوهشگران داخلی و خارجی به اتفاق، قیام 15 خرداد 1342 را سرآغاز نهضتی می‌دانند که سرانجام، تغییر رژیم را در پی داشت. یکی از ویژگی‌های قیام خودجوش پانزدهم خرداد که نظر همگان را به خود معطوف داشت، حضور پررنگ و فعالانه زنان در این جنبش بود؛ زنانی که با حفظ ارزش‌های اصیل مذهبی و سنتی خود در عین حال حضور و مشارکت گسترده‌ای در عرصه اجتماع و سیاست داشتند. امری که در دوران پهلوی اول و دوم بی‌سابقه بود اما در پانزدهم خرداد 1342 به وقوع پیوست. در این روز، شهر قم، شاهد حضور زنانی بود که در کنار مردان، در حالى‌ که بسیارى کودکان خردسال خود را در بغل داشتند، به جمع تظاهرکنندگان خشمگین پیوستند. این مقاله نگاهی دارد به این پدیده تاریخی


بازتاب داخلی و خارجی قیام 15 خرداد


مقاله حاضر مروری کوتاه بر واکنش شاه، دولت، احزاب و جمعیتهای سیاسی کشور و مطبوعات داخلی و خارجی سال 1342 راجع به قیام 15 خرداد است. بازتابهایی که از روز هفدهم خرداد شروع شدند. یعنی درست از همان روزی که شاه در سخنانی گفت: «باید به شما بگویم که متأسفانه چه کسانی بساط 15 خرداد را به راه انداختند، کما اینکه در میان کسانی که زخمی شده‌ اند یا دستگیر شده‌اند خیلی از آنها می‌گفتند که ما چکار کنیم؟ 25 ریال پول داده‌اند و می‌گفتند در کوچه‌ها بدوید و بگوئید زنده باد فلانی (خمینی. م) حالا می‌دانیم این وجوه از کجا رسیده است و به شما ملت ایران به زودی جزئیات گفته خواهد شد. ادامه مقاله مروری است بر این بازتاب ها


افتتاح نمایشگاه «آیینه نهضت (1552)» با حضور حجت الاسلام محمد حسن رحیمیان


همانطور که از قبل اطلاع رسانی شده بود، نمایشگاه آئینه نهضت - 1552 در ساعت 30/14 روز دهم خرداد 1394 افتتاح گردید. در مراسم افتتاحیه که با حضور حجت الاسلام رحیمیان از شاهدان وقایع انقلاب و تولیت مسجد جمکران، آقای محسن مومنی ریاست محترم حوزه هنری، جمعی از مقامات و همچنین نویسندگان و تاریخ پژوهان برگزار گردید، حجت الاسلام رحیمیان، به ذکر سخنرانی و خاطره گویی از روزهای پر التهاب آغازین نهضت اسلامی امام خمینی (ره) پرداختند که متن این سخنرانی در مطالبی آتی به خوانندگان محترم ارائه خواهد شد


مراسم گرامیداشت پنجاه و دومین سالگرد قیام 15 خرداد در مسجد امام خمینی(ره) بازار تهران


این مراسم به همت جامعه انجمن های اسلامی اصناف و بازار تدارک دیده شده و طبق هماهنگی های انجام شده، قرار است در روز دوشنبه یازدهم خرداد 1394، از ساعت 9 الی 30/10، با حضور و مشارکت جمعی از مسئولین، کسبه و اصناف بازار، در مسجد امام خمینی (ره) بازار تهران برگزار گردد. طبق اطلاعاتی که از جامعه انجمن های اسلامی اصناف و بازار دریافت گردیده است، برنامه های مختلفی از جمله سخنرانی و خاطره گویی برای بزرگداشت این روز بزرگ تدارک دیده شده است.


روزی که خانم‌ها زیر چادرشان اسلحه بود - نگاهی دیگر به نامه نیمه خرداد


نامه نیمه خرداد کتابی مستند و خواندنی است که در شش فصل نگاهی جامع به پژوهشهای حوزه 15 خرداد داشته و مرجع مناسبی برای آگاهی مردم از مبنای شکل گیری انقلاب 57 است.
به گزارش خبرآنلاین، یکی از کتاب های مستند و خواندنی تاریخ معاصر کشور که به واقعه 15 خرداد 1342 پرداخته «نامه نیمه خرداد» است که موسسه خانه کتاب با هدف آشنایی عموم مردم با کلیات این قیام و مسائل مربوط به آن در 160 صفحه منتشر کرده است.


تهران در سوگ امام حماسه


به گزارش روابط عمومی معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، دکتر سید محمدهادی ایازی در تشریح اهداف برگزاری ویژه برنامه‌های بیست و چهارمین سالروز رحلت امام خمینی(س) گفت: تبیین آموزه ها و اندیشه ها ی والای حضرت امام خمینی(س) با استفاده از قالبهای فرهنگی و هنری خلاق و موثر، تحکیم بیعت با رهبرمعظم انقلاب و زنده نگهداشتن یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی، نمایش پایداری و استقامت ملت بزرگ ایران همچنین تجلیل از مفاخر بزرگ ایران اسلامی مهمترین اهداف برگزاری این برنامه های به شمار می‌رود.


اعتصاب معلمان در سال 1340


اردیبهشت هر سال فرصتی است برای قدردانی از آموزگاران که هموراه از تأثیرگزارترین اقشار جامعه ایران برای گسترش فرهنگ بوده اند. حضور اجتماعی این قشر از جامعه نیز سایقه ای طولانی دارد. محمد مهدی موسی خان در مقاله زیر به نمونه ای از این حضور پررنگ در دهه 1340 می پردازد.


یاران امام به روایت اسناد ساواک 48 - آیت‌الله العظمی محمدفاضل لنکرانی


«آیت‌الله العظمی محمدفاضل لنکرانی» یاران امام به روایت اسناد ساواک به پیشینه خانوادگی، ارتباط فاضل قفقازی و حضرت امام خمینی(ره)، دوران کودکی و تحصیلات آیت‌الله محدفاضل لنکرانی، فعالیت سیاسی آیت‌الله فاضل لنکرانی، حمایت از امام خمینی(ره) در 15 خرداد 1342، تبعید امام(ره) به ترکیه و عراق، آغاز مراقبت‌های ساواک از آیت‌الله فاضل لنکرانی، تلاش برای ملاقات با امام خمینی(ره) در عراق و دوستی و ارتباط نزدیک با شهید آیت‌الله سید مصطفی خمینی می‌پردازد.


کفن‌پوشانی که در تاریخ جاودانه شدند


15 خرداد یک روز عادی و معمولی در تاریخ انقلاب اسلامی ایران نیست بلکه از این روز بزرگ و تاریخی به عنوان مبدأ نهضت امام خمینی(ره) برای سرنگونی رژیم پهلوی یاد می کنند. 15 خرداد سال 1342 در برخی نقاط کشور قیامی رخ داد که 15 سال بعد ثمره آن به بار نشست و رژیم تا بن دندان مسلح پهلوی از صفحات تاریخ محو شد و به گفته و تحلیل اکثر قریب به اتفاق تاریخ نگاران انقلاب، قیام ۱۵ خرداد سال 42 به این سرنگونی سرعت بخشید.


برنامه‌های بنیاد شهید تهران در نیمه نخست سال ۹۴ ‌


حمید علی صمیمی، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران تهران بزرگ با اشاره به برنامه‌های بنیاد شهید تهران برای سال 94 گفت: برنامه‌های خاصی برای امسال داریم. یکی از برنامه‌هایی که در موضوعات اصلی در بنیاد شهید کل کشور مطرح است برگزاری چند کنگره با موضوعات مختلف است. سعی در این است که در تهران روز سوم خرداد، سالروز فتح خرمشهر که به نام «روز ملی مقاومت و ایثار» نام گرفته است برنامه ویژه‌ای برگزار شود. وی از برنامه ریزی برای مراسم پانزدهم خرداد نیز خبر داد. شرح این برنامه ریزی ها را در ادامه خبر مطالعه نمایید.


فرماندار پیشوا: احداث یادمان ۱۵ خرداد در پیشوا ضروری است


جلسه برنامه ریزی و هماهنگی بزرگداشت روز تاریخی ۱۵ خرداد با حضور عباس ملکوتی خواه فرماندار، حجت الاسلام عبدالحسین رحمتی نیا امام جمعه و روسا و نمایندگان ادارات شهرستان پیشوا در سالن جلسات فرمانداری این شهرستان برگزار شد. در این جلسه، فرماندار پیشوا از احداث المان 15خرداد در صحن حضرت جعفربن موسی‌الکاظم (ع) خبر داد و اعلام نمود که احداث یادمان ۱۵ خرداد در پیشوا ضروری است


تحلیلی بر سخنرانی امام به مناسبت آغاز دروس حوزه پس از چهلم شهداى مدرسۀ فیضیه


تصمیم حضرت امام، به حضور در حوزۀ علمیه و استقامت در حالى اعلام شد که پس از حمله رژیم به مدرسه فیضیه موج گسترده اى از تبلیغات در رسانه هاى گروهى علیه روحانیت و بویژه شخص امام خمینى جریان داشت. شاه به پشتگرمى حمایتهاى آمریکا و دول غربى، با غرور تمام از اصلاحات دم مى زد و نهضت امام را مورد وقیحانه ترین اتهامات قرار مى داد.


تاریخ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی شهرستان قم، 1330-1340


شهر قم از شهر های مهم و تأثیر گذار در تاریخ ایران است. این اهمیت در دهه 30 و 40 بیش از هر دهه دیگری آشکار می گردد زیرا قم مرکز ثقل تحولات ایران قرار می گیرد. بافت اجتماعی و عمرانی این شهر در این دو دهه می تواند اطلاعات مناسبی را در جهت تحلیل اوضاع آن زمان شهر در اختیار ما قرار دهد. در این دوره از سویی سیاست های تجدد گرایانه حکومت و دربار و طرح های مختلف آن در حوزه فرهنگ و کشاورزی، صنعت و از سوی دیگر رونق گرفتن حوزه علمیه قم و علمای آن بر تاریخ و بافت اجتماعی این شهر تأثیر فراوان داشتند. سیاست های تجدد گرایانه شاه تغییراتی را در حوزه های رفاهی و اجتماعی شهر پدید آورد و از سویی اقدامات حوزه علمیه و علما و روحانیون در شهرقم بر بافت فرهنگی و اجتماعی شهر تأثیر فراوان داشتند.در این نوشتار تاریخ اجتماعی و سیاسی این شهر را به اجمال مورد بررسی قرار می گیرد.


بررسی اجمالی تاریخ اجتماعی شهر مشهد در دهه 30 و 40 ش.


مقاله حاضر با توجه به اهمیت مشهد در وقایع مختلف تاریخی، قصد دارد به این سوال پاسخ دهد که شهر مشهد در دهه 30 و 40 از لحاظ اجتماعی دارای چه ویژگی هایی بوده است؟ از این رو جهت رسیدن به پاسخی مطلوب، بهره گیری از شیوه توصیفی– تحلیلی و استفاده از روش کتابخانه ای را برگزیده است. با مطالعات انجام شده می توان مدعی بود که در دوره زمانی مورد بحث، شهر مشهد همواره اهمیت خود را حفظ نمود به گونه ای که یکی از مهمترین مراکز تشیع و تعلیم طلاب، یعنی حوزه علمیه مشهد گرچه مورد بی مهری از سوی رژیم پهلوی قرار گرفت، با تلاش زعمای آن توانست به فعالیت خود همچنان ادامه دهد؛ و مراکز اقتصادی مهمی نظیر کارگاه های ریسندگی، مسافرخانه داری و ... در این دوره از اهمیت زیادی برخوردار بود.


بررسی اجمالی تاریخ اجتماعی تبریز در دهه ی 30 ه.ش


تبریز به عنوان مرکز آذربایجان شرقی و یکی از مهم ترین شهرهای ایران، از سابقه ی کهنی برخوردار است که در دوره های مختلف تاریخی نقش هایی چون مرکز فرمانروایی ایفا کرده و به همین دلیل به رشد و گسترش این شهر در مقاطع مختلف توجه فراوانی مبذول شده است. اهمیت این شهر به گونه ی بود که کانون توجه اروپاییان نیز قرارگرفت. تبریز این اهمیت را در دوره های معاصر نیز حفظ تا حدی که در عهد قاجار این شهر به یکی از ایالت های شاهزاده نشین تبدیل شد و در پرتو این اهمیت به سرعت رشد و گسترش یافت. حال در این مقاله برآنیم که وضعیت اجتماعی تبریز را از جنبه های مختلف از قبیل وضعیت آموزش، کشاورزی، اشتغال، سن، فرهنگ در دهه ی 30 ه.ش مورد بررسی قرار دهیم که پس از بررسی های صورت گرفته این نتیجه حاصل شد که تبریز اهمیت سابق خود را به عنوان یکی از شهرهای مهم ایران حفظ کرد که این موضوع باعث رشد نسبی این شهر از جنبه های مختلف اجتماعی شد.


اوضاع سياسي-اجتماعي اصفهان از نهضت ملي شدن نفت تا 15خرداد


سقوط رضاشاه و روي كارآمدن محمدرضا پهلوي، با تحولات مهم و اساسي در ساختار طبقاتي جامعه ايراني همراه بود. تحول در ساختار و نگرش طبقه متوسط سنتي و جديد نسبت به اوضاع سياسي و پيوند تنگاتنگ اين اقشار با روحانيان و گرايش به سمت مذهب از نكات قابل توجه اين دوره تاريخي است.پيوندي كه در دهه هاي 30 و 40 بين طبقه بازار وطبقه متوسط جديد و روحانيان به وجود آمد نتيجه تحولات و جنبش هايي اجتماعي بود كه با رويكرد مذهبي صورت پذيرفته بود. از آنجائي كه جنبش هاي اصفهان در دو دهه مورد بررسي، حاصل پيوند بين بازار، طبقه متوسط جديد و روحانيان، بود، در اين مقاله تلاش مي شود اوضاع سياسي اجتماعي دهه 30 و 40 اصفهان و نقش عوامل مذهبي در اين تحركات مورد بررسي قرار گيرد.


تاریخ اجتماعی تهران در دهه های 1330 و 1340


در گذشته ها، آنان که از تهران سخن به میان می آوردند، روستای کوچک و ناآشنایی به ذهنشان خطور می کردکه نشان اندکی از آن در کتاب های گذشتگان وجود داشت. در نخستین حرکت های گسترش تهران، در مسیر شهر شدن یعنی ساختن برج و بارو، که بی تردید مقطعی تاریخی است، روستای کهن سابق از گمنامی به درآمد و در دوره های بعد تا پایان حکمرانی زندیه، شهرکی نام آور شد. تهران پس از گزینش به پایتختی ، با شهرت بیشتری مرحله ای دیگر از حیات خود را آغاز کرد. در دهه های پیش، که شکل گیری های اجتماعی کشور در پیوند با اقتصاد تک کالایی( نفت) و به دور از فرهنگ و خواست های ملی که بر پایه تصمیم گیری های حکومت در ساز و کار وابستگی انجام گرفت، گسترش تهران سرعت بیشتری یافت. پژوهش حاضر در نظر دارد تاریخ اجتماعی تهران را در دهه ی 30 و 40 مورد بحث و بررسی قرار دهد تا گوشه ای از مسائل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این شهر مشخص شود.


طرح اعزام طلاب به خدمت سربازی و بازتابهای آن


رژیم پهلوی در حركتی شرارت آمیز برای منحرف كردن نهضت اسلامی روحانیان در اردیبهشت ماه 1342 اقدام به اعزام اجباری طلاب به سربازی نمود؛ ولی هوشیاری امام خمینی - قدس سره - و استواری طلاب در مسیر اسلام و انقلاب این حركت را خنثی كرده و از آن در راستای پیشبرد اهداف نهضت استفاده شد.


اسرار پشت پرده ترور حسنعلی منصور


با گذشت 4۹ سال از ترور حسنعلي منصور، نخست وزير رژيم گذشته، يك راز تاريخي درباره علت مرگ او، همچنان در پس پرده اسرار اين واقعه پنهان مانده است. پس از كشته شدن منصور، رييس پزشكي قانوني با طرح شكايتي عليه دكتر منوچهر شاهقلي، وزير بهداري وقت، در دادسراي تهران اعلام كرد: شليك از طرف محمد بخارايي و نحوه برخورد گلوله ها با بدن نخست وزير، باعث قتل نخست وزير نشده بلكه وزير بهداري و تيم پزشكي او در جريان عمل جراحي، دچار اهمال و اشتباه شده اند كه همين امر علت مرگ منصور بوده است.


بررسی نقش ائتلاف طبقات اجتماعی در پیروزی انقلاب اسلامی ایران


علل وقوع و پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا کنون از زوایای متنوعی مورد تجزیه و تحلیل واقع شده است. یکی از این رویکردها، تبیین انقلاب اسلامی از زاویه جامعه‌شناختی و تحلیل آن بر اساس چگونگی نقش و کارکرد طبقات اجتماعی است. بر همین اساس برخی از صاحب‌نظران معتقدند پیروزی انقلاب اسلامی، حاصل ائتلاف طبقات اجتماعی موجود در جامعه آن روز ایران علیه رژیم شاه بوده است. هدف اساسی این مقاله بازخوانی مجدد این گزاره و پی‌جویی دلایل وقوع ائتلاف مذکور می‌باشد. در این مقاله طبقات اجتماعی در عصر پهلوی دوم، به طبقات بالا، متوسط و پایین تقسیم شده‌اند و کوشش می‌شود تا به این سؤال پاسخ داده شود که چه رابطه‌ای بین سیاست‌های شاه و مخالفت طبقات مختلف جامعه با رژیم وی وجود داشته است.


15 خرداد؛ نقطه ی آغازین انقلاب اسلامی


امام خمینی قیام 15 خرداد 1342 خورشیدی را منشأ، مبدأ و نقطه آغازین انقلاب عنوان کردند، زیرا این خیزش تاریخی، شروع رویارویی نهضت اسلامی در برابر حکومت استبدادی پهلوی بود و بستری مناسب را برای شکل گیری مبانی فکری ، سیاسی، اجتماعی انقلاب اسلامی فراهم آورد. نهضت امام خمینی از سال 1341 خورشیدی آغاز شد و در 1357 خورشیدی انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، به یقین قیام 15 خرداد 1342 نقش انکار ناپذیر و درخشانی را در پیروزی این نهضت اسلامی ایفا کرد.


تأثیر دگرگونیهای اقتصادی ـ اجتماعی ایران در شکل‌گیری نظام برنامه‌ریزی شهری ایران، با نگاهی جامع به تحولات دهه های 30 و 40


مشروطیّت، در تاریخ سیاسی- اجتماعی ایران، نقطه عطفی به شمار می‌رود زیرا موجب دگرگونی‌های بسیار در ساختار حکومت ایران شده است.به سخن دیگر، نخستین رویکردهای نظام دموکراسی بر پایه مؤلّفه‌های اصلی آن یعنی مجلس و قانون اساسی شکل گرفت و برای نخستین‌بار زمینه مشارکت شهروندان در تعیین سرنوشت کشور با انتخاب نمایندگان فراهم آمد و قدرت از فرد به جمع منتقل و شالوده آن از اختیارات شاه به حاکمیّت توده مردم تبدیل شد...


حکومت نظامی شیرین - داستان


ساعت از نه گذشته بود و بابا هنوز به خانه نیامده بود.نگرانی و ترس کم‌کم داشت در چشمان مادرم هویدا می‌شد. از شدت اضطراب تندتند توی حیاط، جلوی چشمان منتظر ما قدم می‌زد که دیگر طاقت نیاوردم و گفتم: «مامان میشه اینقدر مثل پاندول ساعت جلوی چشم ما این‌ور و اون‌ور نری سردرد گرفتم. هرجا باشه پیداش می‌شه. بابا که بچه نیست.» مامان که از نگرانی دست‌هایش را به هم می‌فشرد، با صدایی که ترس در آنها دیده می‌شد گفت: «مگه تو بابات رو نمی‌شناسی. نمی‌دونی هرجا بشینه شروع می‌کنه به حرف سیاسی زدن و بحث کردن. اونم تو این شرایط. می‌ترسم زبون سرخش سر سبزش رو به باد داده باشه.یکی دو ساعت دیگه حکومت نظامی شروع میشه. اگر تا اون موقع نیاد...»


دارآباد - داستانی از اصلاحات ارضی کرمانشاه


این چندمین بار بود نامه ی دارایی می آمد در خانه اش. اما بیماری لعنتی اش امان نمی داد تا برود و این همه اخطاریه را سروسامان بدهد. آخرین اخطاریه یعنی آخرین فرصت برای داشتن آن چه از گذشته برایش مانده بود. شیشه عقب اوتول را کمی پایین کشید تا بوی گندمزارها را نفس بکشد. پیِ خبرها را از روزنامه و از برادر فرنگ رفته اش می گرفت. بی تاب تر از آن بود بماند و به روی خودش نیاورد. برای رِه ناس - ندیمه اش را می گویم- کاغذ نوشت تا وقت آمدنش، راننده را بفرستدایستگاه دنبالش.


روزی که کشورش تسخیر شد - داستانی زیبا در رابطه با پانزدهم خرداد


برای کل باقر، امام زاده کل کشورش محسوب می شد. امام زاده کوچکی با قبرستان های اطرافش که روی یک تپه بلند در حد فاصل آران و بیدگل واقع شده بود. کل باقر چهل و چند سالی بود که متولی آنجا بود. درست از همان زمان که ارتش رضاخان سردار سپه، در مسیرش به اصفهان و جنوب، یک شب را پایین دست امام زاده اطراق کرد. آن زمان کل باقر شانزده هفده ساله بود که امامزاده را به او سپردند و برایش حقوق و مخارج ناچیزی درنظر گرفتند. امام زاده در جای خیلی خوبی واقع شده بود. درست نوک یک تپه مشرف به آبادی های پایین دست و کنار دست جاده خاکی کاشان به اصفهان.


خون بها - داستانی دیگر در رابطه با اصلاحات ارضی


شازده را همان جایی خاک کردند که داد خون قادر را ریختند. هنوز سیاهی زمستان چهل و یک روی زندگی تمام اهل آبادی سنگینی می کرد. پچ پچ اهل آبادی تنگ هرغروب، داخل قهوه خانه سرجاده دهان به دهان به گوش باد می رسید. باد همان می کرد که باید می کرد. همانطورکه باد خاک می آورد، مسافرهای اتوبوس های گذری هم حرف می آوردند. قهوچی استکان به نعلبکی نچسبانده و سینه استکان به آب جوش گرم نکرده، اسغفرالله بلندی می گفت و به اهل آبادی خیره می شد.


اسکناس های تا نخورده - داستانی کوتاه در رابطه با کاپیتولاسیون


اسکناس های تا نخورده را برای چندمین بار می شمرد . زیپ ساک دستی را باز می کند. پولها را می چپاند داخلش. یک ساعت دیگر با آن مرد که اسمش منصور است قرار دارد . منصور تلفنی به او گفته نصف پول را که بگیرد، ظرف فردا یا پس فردا راه می افتند طرف مرز. باقی پول را قرار است لب مرز ترکیه به او بدهد. منصور را دوستش آرش به او معرفی کرده. آرش را هم همین منصور راهی آن ور آب کرده، اول استانبول، بعد رم و بعد از چند ماه مستقیم لس آنجلس. یکی دو سالی را سختی می کشد. اما بعدش همه چیز خوب می شود. به مملکت یانکی ها که برسد، آرش کمکش خواهد کرد تا بتواند ادامه تحصیل بدهد و کاری پیدا کند. از این خراب شده راحت می شود.


پای کوهی زمین - داستانی کوتاه درباره اصلاحات ارضی


گوشه انبار تاریک ایستاده بود و کاغذ لوله پیچی را در دستش می فشرد. گاه به کاغذ نگاه می کرد و گاه به گوجه و خیارهایی که گوشه انبار، جعبه زده شده بودند. نزدیک تر رفت. یکی از گوجه ها را در دستش گرفت. گوجه در مشتش وا رفت و آب قرمزش از لای انگشتانش سرازیر شد. با کاغذ لوله پیچ، کف دستش را پاک کرد و یاد آن روز توی میدان گاهی افتاد. وقتی همه از صبح، آنجا جمع شده بودند و منتظر اتومبیل حکومتی بودند. چشم ها را تا حد امکان گشاد کرده و به جاده خاکی دوخته بودند.


روشنفکران و انقلاب سفید


در چهارم تیر ماه 1342، یعنی سه هفته پس از سرکوب شورش‌های ضد دولتی، یک متن تبلیغاتی‌ دولتی، در صفحات هفته نامه فردوسی به چاپ رسید. این نوشته در تلاش برای توجیه و تبیین دلایل‌ این شورش‌ها، به (اقبال شاه) به «میلیون‌ها رعیت اسیر و تیره بخت و بی‌پناه و سلب حمایت معظم‌له‌ از مالکان بزرگ و طبقات ممتاز و استثمارگرانی که تاکنون به غلط ارکان استوار و حارسان رژیم‌ شاهنشاهی... قلمداد می‌شدند...» اشاره شده است.


فرایند شکل گیری کاپیتولاسیون و لغو آن در ایران


در پی واگذاری حق قضاوت کنسولی به روسیه و در نتیجه، گسترش روابط اقتصادی و سیاسی میان ایران و دولت‌های غربی در نیمه سده نوزدهم، به تدریج عهدنامه‌هایی در زمینه تجارت، اقامت، دریانوردی و معاهدات سیاسی با نام «عهدنامه مودت» میان ایران و این کشورها بسته شد و بیشتر دولت‌های غربی از امتیاز کاپیتولاسیون در ایران بهره مند شدند.در این مقاله در پی این نیستیم که بدانیم چه کسی و چگونه کاپیتولاسیون را به عنوان یک‌ پدیده حرمت‌شکن،به حیثیت ما تحمیل کرد و چه کسی آن را لغو نمود،بلکه در پی آن هستیم‌ که عوامل تحمیل کاپیتولاسیون را از سوی مغرب زمین بدانیم و دلایل پذیرش آن را در داخل‌ جستجو کنیم.


کاپیتولاسیون و بیگانه ستیزی حضرت امام خمینی (ره)


این مقاله علاوه بر بررسی سابقه کاپیتولاسیون، نگاهی به مبارزات امام خمینی علیه کاپیتولاسیون در سال 1343 دارد. مبارزاتی که در نهایت منجر به دستگیری و تبعید ایشان به ترکیه گردید امام خمینی(ره)در طی نطق تاریخی و در متن اعلامیه صادر شده پیرامون کاپیتولاسیون به بیگانه‌ستیزی در ایران پرداخت و نفی‌ ذلت و قطع دست قدرتهای استعماری و عدم وابستگی اقتصادی خواستار شد و مردم و مراجع‌ خواستار مقابله با اهداف استعماری کاپیتولاسیون گردید و پیامدهای ناشی از مقابله امام‌ خمینی با کاپیتولاسیون به متزلزل نمودن ارکان قدرت پهلوی و همچنین ترور حسنعلی منصورو آمادگی برای مقابله هرچه بیشتر با حرکت‌های پهلوی از سوی مبارزین انقلابی گردید


روزشمار 15 خرداد قم - نیمه دوم خرداد 1342، روزهای خون و قیام


این شماره از روزشمار 15 خرداد قم، از ساعت سه بامداد روز پانزدهم خرداد آغاز می گردد.همان زمانی که ده‌ها کماندو، چترباز و سرباز گارد، منزل آیت‌الله خمینی را در قم محاصره کرده و سپس داخل منزل شدند و به جستجوی امام پرداختند. آنها برای یافتن ایشان همه حیاط، اتاق‏ها و زیرزمین‏ها را جستجو کردند ولی آیت‌الله خمینی را نیافتند. از این‏رو به ضرب و شتم تنی چند از خدمه منزل- که همانند شب‏های قبل در حیاط بیتوته کرده بودند- برآمدند در همین هنگام آیت‌الله خمینی که در منزل فرزندشان استراحت می‌کردند، به بیرون خانه آمده و خود را اینگونه معرفی کردند: «روح‏الله خمینی منم! چرا اینها را می زنید؟ اینچه رفتار وحشیانه‏ای است؟ چرا مانند دزدان از دیوار به پایین می‏پرید؟». مأموران به سرعت ایشان را به تهران منتقل کرده و در باشگاه افسران جای دادند.


بررسی کلی اصلاحات ارضی


اصلاحات ارضي تغييري است كه دولت در سيستم مالكيت و بهره‌ برداري از زمينهاي كشاورزي ايجاد مي‌كند و در نظامهاي مختلف سياسي به طرق گوناگوني صورت مي‌پذيرد. اصلاحات ارضي علاوه بر علل و عوامل اقتصادي، انگيزه‌هاي سياسي و به تبع آن پيامدهاي سياسي به دنبال دارد. در بسياري از كشورهاي جهان سوم اصلاحات ارضي به معناي گرفتن زمين از مالكين بزرگ و تقسيم آن بين كشاورزان است. اصلاحات ارضي مي‌تواند دلايل اجتماعي داشته باشد و اجراي آن منجر به فروپاشي مناسبات پوسيده و ظالمانه فئودالي شود و از طرفي ممكن است با انگيزه‌هاي سياسي صورت گيرد و قدرت تدافعي دهقانان را بالا ببرد. اما این برنامه در ایران با مشکلاتی اساسی روبرو بود


نگاهی مجدد به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی


لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی در شرایطی به تصویب رسید كه حكومت پس از فوت‌آیت‌الله بروجردی ـ فروردین 1340ـ تصور می‌كرد نیروی روحانیت از نظر مرجعیت سیاسی رو به ضعف نهاده است. اسدالله علم لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی را در هیئت دولت به تصویب رساند . در این قانون قسم خوردن بر قرآن کریم حذف و همچنین شرط مسلمان بودن نادیده گرفته شده بود.


جایگاه عاشورا در تكوین انقلاب اسلامی ایران


در طول تاریخ شیعه و پس از غیبت كبری، بسیاری از انقلابیون و عالمان دینی و متعهد، با قیام و مبارزه، احیای دین اسلام را وجهه همت خویش قرار داده­اند كه در این میان، نهضت عاشورا با توجه به ماهیت اسلام­خواهی، اصلاح ­­طلبی و ظلم ­ستیزی­ش همواره الهام­ بخش نهضتهای اسلامی و حركتهای اصلاحی بوده است. انقلاب اسلامی ایران به رهبری و زعامت امام خمینی (ره) را می­توان بارزترین و موفق­ترین انقلاب نشات گرفته از عاشورای حسینی به شمار آورد؛


دو روایت از زندگی و اعدام طیب حاج رضایی


11 آبان ماه سال 1342، طیب حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی به جوخه اعدام رژیم پهلوی سپرده شدند. طیب حاج رضایی که روزگاری از بزن بهادرهای تهران بود، شب هنگام در معرض تیر سربازان قرار می گیرد تا به خاطر حمایت از امام خمینی (ع) که آن سالها آرام آرام نهضت انقلابی خویش را گسترده می نمود، تیرباران شود. اما چه می شود که چنین شخصیتی به گفته خودش، ندیده، خریدار امام (ره) می شود؟! در ادامه دو روایت درباره او را می خوانیم تا بیشتر با جزئیات این رویداد و حواشی زندگی وی آشنا شویم.


نقش محرم در پیروزی انقلاب اسلامی


انقلاب اسلامی پدیده ای بی نظیر میان انقلابهای بزرگ دنیا به شمار می آید. عظمت آن و شكوه حضور یكپارچه مردم برای پی ریزی نظامی الهی، پیش بینی تمامی استراتژیست ها و گزارشگران جهانی و منطقه ای را بر هم زد و آنان را مجبور به كرنش در مقابل انقلاب نمود. قطعا یكی از ویژگی های اصلی انقلاب، رنگ و بوی عاشورایی آن بود كه در به هم زدن معادلات به نفع نیروهای انقلابی تاثیری بسزا داشت.


بازتاب اعدام طیب حاج رضایی در شیراز


در شب روز یازدهم آبان (سال 42 ) به واسطه اعدام طیب حاج رضایی و اسماعیل حاج رضایی از بار‌فروشان میدان تره‌بار تهران که با قیام 15 خرداد همراهی نشان داده بودند، سید عبدالحسین دستغیب سخنرانی خود را که حاکی از تأثر وی بود به کوتاهی برگزار کرد. گزارشگر ساواک بسیاری از شنوندگان را افسرده و ملول توصیف می‌کند و می‌نویسد سید هاشم پسر سید عبدالحسین دستغیب زیاد اندوهناک و درهم بود، همو گزارش می‌دهد که: «چند تن از نمازخوانان بعد از ختم منبر به نماز لیلة الدفن مشغول شدند. به یکی از آنان نزدیک شدم گفت برای طیب نماز وحشت می‌خواند. گفتم لابد دیگران هم عمل شما را می‌کنند؟ جواب داد: آری.»


روزشمار قم - شماره سوم، آرامش قبل از طوفان


شهر قم بدلیل حضور مراجع، علما و روحانیون، و بویژه بدیلی حضور حضرت امام خمینی که بنیانگذار انقلاب اسلامی است، حوادث و وقایع زیادی را به خود دیده است. اعلامیه ها و سخنرانی های انقلابی از شهر قم برمی خواست و رهبران انقلابی طراز اول در قم حضور داشتند. بی جهت نیست که قم را به عنوان مرکز نشر عقاید دینی شناخته اند. حضرت امام خمینی در شهر قم قیام کردند و در قم دستگیر و زندانی شدند و از قم به ترکیه تبعید شدند. و حتی جرقه انقلاب اسلامی ایران با حادثه 19 دی قم رقم زده شد که در نهایت منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد. به دلیل اهمیتی که شهر قم در حوادث انقلابی خصوصا سالهای دهد 1340 داشت، در سلسله مقالات روزشمار انقلاب اسلامی 1341 تا 1343 قم، نگاه جامعی به حوادث سالهای مذکور قم و همچنین حوادث منتج و مرتبط با این حوادث در سراسر کشور می اندازیم. در این شماره از سلسله مقالات کم کم وارد روزهای حساس بهار 1342 می شویم و به مرور حوادث نیمه دوم فروردین و اردیبهشت 1342 در قم می پردازیم


مواضع داخلی و خارجی درباره قیام 15 خرداد


قیام گسترده و بی نظیر مردم در پانزده خرداد، نظر تمامی محافل سیاسی و اجتماعی داخل و خارج از کشور را به خودجلب کرد و هر یک از آنها بنا بر دیدگاه ها و موقعیت خود، نظر و موضعی داشتند. شناخت نظرات و جریان های مختلف به دلیل تحولات بعدی، کمک زیادی به شناخت ماهیت آنها، قدرت درک آنها از قضایا و جریانات کشور می کند، که در ذیل به پاره ای از این نظرات و مواضع پیرامون قیام تاریخی پانزده خرداد، در ابعاد داخلی و خارجی می پردازیم.


از تحریم رأی زنان تا تکریم رأی زنان - بررسی دیدگاه امام خمینی درباره ی حق رأی زنان


بررسی ظاهری و سطحی اندیشه‌ امام خمینی (رحمت الله علیه) درباره‌ی اعطای حق رأی به زنان در دو دوره‌ی پهلوی و جمهوری اسلامی، می‌تواند نشان‌دهنده‌ی تضاد در آرای ایشان درباره‌ی مشارکت سیاسی زنان باشد؛ چرا که ایشان در سال 1341، در هنگام پیشنهاد لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی، مخالف این کار بودند؛ در حالی که در جمهوری اسلامی از اعطای حق رأی به زنان دفاع می‌کردند. با این حال، بررسی دلایل موضع‌گیری ایشان درباره‌ی اعطای حق رأی به زنان در دو مقطع قبل و بعد از انقلاب اسلامی، این نکته را آشکار می‌کند که نه تنها تضادی در تفکر ایشان وجود ندارد، بلکه تفکر حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) بعد از پیروزی انقلاب درباره‌ی حقوق زنان، تداوم خط فکری ایشان قبل از انقلاب است.


روزشمار نوروز خونین 1342 قم


شهر قم بدلیل حضور مراجع، علما و روحانیون، و بویژه بدیلی حضور حضرت امام خمینی که بنیانگذار انقلاب اسلامی است، حوادث و وقایع زیادی را به خود دیده است. اعلامیه ها و سخنرانی های انقلابی از شهر قم برمی خواست و رهبران انقلابی طراز اول در قم حضور داشتند. بی جهت نیست که قم را به عنوان مرکز نشر عقاید دینی شناخته اند. حضرت امام خمینی در شهر قم قیام کردند و در قم دستگیر و زندانی شدند و از قم به ترکیه تبعید شدند. و حتی جرقه انقلاب اسلامی ایران با حادثه 19 دی قم رقم زده شد که در نهایت منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد. به دلیل اهمیتی که شهر قم در حوادث انقلابی خصوصا سالهای دهد 1340 داشت، در سلسله مقالات روزشمار انقلاب اسلامی 1341 تا 1343 قم، نگاه جامعی به حوادث سالهای مذکور قم و همچنین حوادث منتج و مرتبط با این حوادث در سراسر کشور می اندازیم. این مقاله دربرگیرنده روزهای پر حادثه نوروز 1342است.


سیرۀ سیاسى امام خمینى، مشى سیاسى امام خمینى پیش از انقلاب اسلامی


از مهمترین ویژگیهاى بارز سیرۀ سیاسى امام خمینى، قاطعیت و شجاعت اوست که همواره از هدفدارى و ایمان به آن سرچشمه مى‏گیرد و این دو از ویژگیهاى تمام پیامبران و مصلحان بزرگ تاریخ بشر قلمداد مى‏گردد. این دو عنصر از عناصر مؤثر در پیروزى انقلاب اسلامى ایران است. در ادامه این نوشتار برجسته ترین ویژگی های سیره سیاسی امام خمینی پیش از انقلاب اسلامی را با هم بررسی می کنیم


زندانیان سیاسی رژیم پهلوی در کلام امام خمینی(ره)


روزی که آیت الله خمینی(ره) در اسفند سال 1341 و در مسجد اعظو خطاب به حاضرین در درس وسایر مردم گفت: کمربندها را محکم ببندید برای حبس، برای سربازی رفتن، برای ناسزا شنیدن، نترسید، هیچکس باور نداشت که هجده سال بعد انقلابی عظیم در نتیجه همان سختی ها به ثمر بنشیند. موزه عبرت ایران، در کتابی با عنوان « زندانیان سیاسی رژیم پهلوی در کلام امام خمینی(ره)» به بیان سخنان و توصیه‌هایی از امام خمینی درباره زندان, و زندانیان سیاسی رژیم پهلوی در سالهای مختلف – از سال 1341 تا سال 1358 ـ پرداخته است. این کتاب خصوصا به این دلیل جالب توجه است که بسیاری از این سخنرانی ها در همان سالهای 1341 تا 1343 انجام شده اند


برگی از تاریخ- نطق آتشین امام در شروع سال تحصیلی حوزه های علمیه در شهریور 43


در حالیکه رقابت انتخاباتى کاندیداهاى ریاست جمهورى آمریکا در شهریور 1343 همچون گذشته در مطبوعات ایران حتى در صفحات اصلى و تیترها انعکاس وسیعى یافته بود ـ این امر خود نشان از وابستگى رژیم شاه به سیاستهاى کاخ سفید داشت ـ شاه در ایران مى کوشید به رئیس جمهور آینده آمریکا اطمینان دهد که جنبش 15 خرداد سرکوب شده است و زمینه براى اجراى رفرم آمریکایى انقلاب شاه و ملت و احیاى لایحه کاپیتولاسیون از هر جهت فراهم است. اما در همین حال و هوا، امام خمینى (س) در اولین روز آغاز درسهاى حوزۀ علمیه قم ـ 18 شهریور 1343 و در شرایطى که چند ماهى بیش از آزادى ایشان نمى گذشت ـ نطق خویش را به تبیین شرایط دردناک جامعه اسلامى و افشاى وابستگى شاه و رژیم اشغالگر قدس و طرح اخیر رژیم (تغییر سوگندنامه ارتش) اختصاص دادند.


روزشمار سال 1341 قم


شهر قم بدلیل حضور مراجع، علما و روحانیون، و بویژه بدیلی حضور حضرت امام خمینی که بنیانگذار انقلاب اسلامی است، حوادث و وقایع زیادی را به خود دیده است. اعلامیه ها و سخنرانی های انقلابی از شهر قم برمی خواست و رهبران انقلابی طراز اول در قم حضور داشتند. بی جهت نیست که قم را به عنوان مرکز نشر عقاید دینی شناخته اند. حضرت امام خمینی در شهر قم قیام کردند و در قم دستگیر و زندانی شدند و از قم به ترکیه تبعید شدند. و حتی جرقه انقلاب اسلامی ایران با حادثه 19 دی قم رقم زده شد که در نهایت منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد. به دلیل اهمیتی که شهر قم در حوادث انقلابی خصوصا سالهای دهد 1340 داشت، در سلسله مقالات روزشمار انقلاب اسلامی 1341 تا 1343 قم، نگاه جامعی به حوادث سالهای مذکور قم و همچنین حوادث منتج و مرتبط با این حوادث در سراسر کشور می اندازیم. این مقاله دربرگیرنده حوادث سال ۱۳۴۱ است.


تمام اتفاقات 1340 تا 1343 در یک نگاه


دهه‌ی 1340 ش، سال‌هایی سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر ایران محسوب می‌شود. نفوذ آمریکا در ایران که پس از کودتای 28 مرداد فزونی یافته بود، تمامیت سیاسی،‌دینی و فرهنگی ایران را نشانه رفته و در صدد نابودی استقلال ایران در همه‌ی زمینه‌ها بود. در آن شرایط که آمریکا و اسرائیل به همراه عوامل داخلی خود، ‌نظیر فرقه‌ی ضاله‌ی بهائیت، با طرح‌هایی نظیر انجمن‌های ایالتی و ولایتی، به میدان آمده بودند، قاطبه‌ی مردم که ذلت ایران را برنمی‌تابیدند، به رهبری امام، راه مقابله را در قیامی عاشورایی دیدند.


دستگیری علما بعد از قیام 15 خرداد


سخنرانی آیت الله خمینی در عصر عاشورا سال 42 و فعالیت سیاسی روحانیون انقلابی سبب شد که سران رژیم تصمیم گرفتند ایشان و تعدادی از روحانیون مبارز را در سطح کشور بازداشت و محاکمه نمایند. به این منظور در شب 15 خرداد ساعت 4 صبح نیروهای امنیتی و انتظامی پس از محاصره منزل آیت الله خمینی، ایشان را دستگیر، و به تهران منتقل کردند و به دنبال ایشان، شخصیت های برجسته دیگر را در شهرهای مختلف کشور از جمله حجت الاسلام فلسفی در تهران، آیت الله قمی در مشهد، آیت الله محلاتی و آیت الله عبدالحسین دستغیب در شیراز و چند تن از علما و وعاظ تبریز بازداشت شدند. در این پژوهش در خصوص چگونگی دستگیری علما و وعاظ تا آزادی آنان کنکاش شده است.


شناخت ادبیات انقلاب اسلامی


ادبیات انقلاب اسلامی به دلیل تنوع، تازگی، تعدد اثرآفرینان، معنامندی و بسترهای بدیع مضمونی، پرورده‌ترین جریان ادبی در تاریخ معاصر محسوب می‌شود. این ادعا را می‌توان با برشمردن نحله‌ها، طرزها، شیوه‌ها، بدعت‌کاری‌ها، ظرایف و خیل چشمگیر نویسندگان و شاعران آن ثابت کرد. در تحقیقی جامع در این رابطه، غلامرضا کافی، عضو هیات علمی دانشگاه شیراز در کتاب شناخت ادبیات انقلاب اسلامی به بررسی وضعیت شعر، ادبیات داستانی و پژوهش‌های ادبی انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس و معرفی اهالی‌قلم شاخص این حوزه‌ها پرداخته است.


چالشی نو در باب مهاجرت علما در تابستان 1342



در تاریخ معاصر ایران هم بارها شاهد مهاجرت علما به منظور تقویت اسلام و نوعی مقابله با نظام سیاسی حاکم بوده‌ایم. مهاجرت صغری و کبری در دوران مشروطیت و همچنین مهاجرت علما به تهران که در سال 1342شمسی اتفاق افتاد، ‌از این دسته‌اند. در این مقاله با نگاهی متفاوت جریانات مرتبط به مهاجرت علما به تهران در تابستان 1342 را واکاوی می کند. مهاجرتی که در پی انتشار خبر دستگیری امام خمینی (ره) و تعدادی از علمای طراز اول کشور صورت پذیرفت و سه الی چهارماه ادامه پیدا کرد.


خاطرات حجت الاسلام جعفری اصفهانی


تاریخ انقلاب‌های جهان همواره مرهون تلاش‌های بی‌دریغ مبارزان آن انقلاب می باشد که با جانبازی تمام، نیروهای سبب‌ساز را به خدمت آرمان‌های خود گرفته و تا به پیروزی برسند. کتابی که در این مقاله به آن می پردازیم،با عنوان خاطرات حجت الاسلام جعفری اصفهانی، دربرگیرنده خاطرات و فعالیت‌های سیاسی حجت‌الاسلام جعفری اصفهانی یکی از فعالان نهضت امام خمینی است که به صورت مصاحبه تهیه و به همت ابراهیم عباسی در پنج فصل و 268 صفحه تدوین گردیده است.مرکز اسناد انقلاب اسلامی نیز نشر این کتاب را در تابستان 1386 به عهده گرفت


زندگی و مبارزات آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب به روایت اسناد و خاطرات


انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی،کتاب«زندگی و مبارزات آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب به روایت اسناد و خاطرات» را در هشتمین روز دهه فجر 1392 منتشر کرد. این کتاب تدوین مشترک حمید سفیدگر شهانقی و محمد چغایی اراکی است و در دو بخش تنظیم شده که با تأکید بر اسناد به جا مانده از سازمان اطلاعات و امنیت کشور(ساواک) و خاطرات نزدیکان آیت‌الله دستغیب و مبارزان انقلابی شیراز شکل گرفته است.



 

این قیامی که از 15 خرداد شروع شد و تا کنون باقی است و امید است باقی باشد تا همه اهداف اسلام جامه عمل بپوشد، قیامی اسلامی است، قیامی ایمانی است، پیرو هیچ قیامی نیست. همه می دانیم که قیام 15 خرداد مبدأعطفی بود در تاریخ؛ نه پیرو نهضت های دیگر، قیامهای دیگر. این شعار باید محفوظ باشد که این قیام قیام ملی نیست، این قیام قیام قرآنی است، این قیام قیام اسلامی است

صحیفه امام جلد 6 ص 360 سخنرانی در 18 اسفند 1357 در قم.
 


                                                    
 


 
● برای مشاهده فصلنامه اینترنتی 15 خرداد 42 می توانید این پیوند را دنبال کنید

● بهار خونین 1342 مقدمه زمستان سبز 1357

● پنجاهمین سال قیام پانزده خرداد و سه قطعه شعر در رثای امام خمینی(ره)
 


 
 


  
Copyright © www.15khordad42.com, All Rights Reserved.      Design: Niknami.ir