اسطوره های جنبش دانشجویی: مروری بر عوامل و پیامدهای تعامل دانشگاهیان و روحانیان نوگرا در سالهای 1340- 1343


هرچند طی چند دهه فعالیت ضددینی و غربگرای پهلوی اول و دوم، ابتدا حرکتهای دینی در میان دانشجویان کمرنگ جلوه می‏کرد، لکن دغدغه مشترک روحانی و دانشجو برای سقوط رژیم استبدادی و وابسته شاه از یک‏سو و تبیین تعالیم اسلامی بر اساس مقتضیات و نیازهای نوپیدای زمانه از سوی متفکرانی چون استاد شهید مطهری، به تدریج رویکرد دانشجویان به اسلام سیاسی را در دستیابی به آرمانهای خود تغییر داد.سوال بنیادین مقاله این است که دانشگاهیان نزدیک یک دهه بعد از کودتای 28 مرداد 1332 در مواجهه با نهضت روحانیت، چه موضعی در پیش گرفتند؟ در آن سالها مبانی مبارزات سیاسی آنها و همچنین، ظرفیتهای بالقوه و بالفعل این نهاد بر چه اصولی استوار بود؟ و نهایت، اینکه چگونه زمینه‏ها، علل و پیامدهای رویکرد آنان به نهضت مذکور، فراهم شد؟

مرجعیت سیاسی شیعه: نگرشی اجمالی بر نقش آیت الله العظمی بروجردی در احیای حرکت فکری و سیاسی حوزه


باز خواندن احوال و آثار مرجع بزرگی چون آیت‏الله العظمی سیدمحمدحسین بروجردی(ره)، تنها درک یک شخصیت برجسته تاریخ نیست بلکه فهم و درک نهاد بزرگ و پراعتبار مرجعیت در روزگار متلاطم معاصر است. یکی از محورهای مطالعاتی اندیشه سیاسی شیعه، و به ویژه پژوهش در باب تحولات حوزه‏های علمیه، مباحث مربوط به مرجعیت و حضور آن در عرصه‏های سیاسی ـــ اجتماعی است. از همین رو مطالعه مطلب زیر را به حضورتان تقدیم می‏کنیم که مرجعیت سیاسی شیعه از زمان تاسیس و تجدید حوزه علمیه قم تا مرجعیت حضرت امام(ره) را تحلیل و بررسی نموده است.

پانزدهم خرداد از نگاه تاریخ نگاران


این مقاله نگاهی متفاوت به ریشه های قیام پانزدهم خرداد و نتایج دارد. به این صورت که ابتدا تمامی حوادث منتج به پانزدهم خرداد و خود قیام بررسی شده و در لابه لای این بررسی، گفته هایی از تاریخ نگاران حوزه انقلاب اسلامی درباره این حوادث ذکر می شود. این نوع نگارش رنگ و بوی نو و متفاوتی به مقاله داده است و باعث شده جذابیت و اطلاعات مفید مقاله بیشتر نمود پیدا کنند. بررسی اقشار، احزاب و گروههای مختلف شرکت کننده در قیام 15 خرداد، از دیگر نکات مثبت این مقاله است.

خاطرات‏ مرحوم حجة الاسلام و المسلمین‏ ابوترابی‏ از 15 خرداد


صبح روز قبل از طلوع آفتاب،از خانه‏ام در قم بیرون آمدم و قصد تشرف به حرم مطهر حضرت فاطمهء معصومه(س)و بعد هم تهیهء صبحانه‏ داشتم،از اینکه می‏گویم تهیهء صبحانه چون دقیقا به خاطر دارم بعضی‏ روزها برای صبحانه نان سنگک تازه تهیه می‏کردم.آن روز هم به همین‏ منظور از خانه بیرون رفتم اما دیگر تا شب به خانه برنگشتم.وارد خیابان‏ ارم که شدم دیدم مرحوم شهید آیت الله حاج آقا مصطفی رضوان الله تعالی‏ علیه با جمعی از طلاب حوزهء علمیهء قم که حدودا ده دوازده نفر می شدند از سمت منزلشان به سمت حرم مطهر در حال حرکتند.احساس کردم‏ حرکت،حرکت معمولی نیست چون به جای اینکه از توی پیاده‏رو حرکت‏ کنند دقیقا از وسط خیابان حرکت می‏کردند.بگونه‏ای که وقتی کسانی که‏ توی پیاده‏رو بودند متوجه ایشان می‏شدند آنها هم می‏آمدند وسط خیابان

محرم در آئینه اسناد


نهضتی که امام حسین(ع)در سال 61 هجری پایه‏گذار آن بود،در طول تاریخ هماره عامل‏ هراس و وحشت حکومتهای ظلم‏پیشه بوده است.از این‏رو،قدرتمندان و مستبدان همیشه‏ سعی داشته‏اند با مکتوم نگاه داشتن پیام کربلا یا انحراف در شعائر گرامیداشت آن،تودهء مردم‏ را از درک حقیقت دور نگاه دارند.اما قرنها پس از واقعه شهادت سرور آزادگان،راه او رهروان‏ تازه‏ای یافت.ملت مسلمان ایران به رهبری قائد بزرگ شیعه،یک بار دیگر عاشورا را احیا کردند و با سرنگون کردن حکومت مستبد زمانه،بار دیگر ثابت نمودند که«خون بر شمشیر پیروز است».
در مقاله حاضر برآنیم تا نخست به‏طور اجمالی به جریان انتقال مکتب امام حسین به نسل‏ انقلابی ایران بپردازیم و سپس مراحل تکوین نهضت را با الهام گیری از پیام عاشورا و بهره‏وری‏ از ایام محرم و صفر،با تکیه بر اسناد موجود در بایگانی مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی،بررسی نماییم.

گامی دیگر به سوی انقلاب اسلامی، تاملی در کاپیتولاسین دوم (1343 ش)


سابقه کاپیتولاسیون در ایران به عهد حاکمیت قاجارها و قرارداد ننگین ترکمنچای، که بین ایران و روسیه در سال 1828 منعقد گردید، باز می‏گردد. در فصول هفتم و هشتم این قرارداد، به طور واضح به اعطای حق قضاوت کنسولی به روسیه اشاره شده است. در مقاله زیر ریشه و تاریخچه کاپیتولاسیون در دنیا و سپس در ایران بررسی می شود و آنگاه تمرکز قلم بر روی سالهای اغازین دهه 1340 بیشتر می شود که احیای مجدد کاپیتولاسیون و یا همان کاپیتولاسیون دوم باعث شعله ور شد آتش خشم مردم و دوانده شدن خون تازه به رگهای نهضت اسلامی گردید.بررسی دلایل و تبعات کاپیتولاسیون دوم از جمله نکات بارز این مقاله است.

نگاهی گذرا به مخالفت روحانیون و اسلامگرایان با لوایح انقلاب سفید در دوره نخست وزیری اسدالله علم (تیر 1341 - 15 خرداد 1342)


با آغاز جنگ سرد میان دو بلوک شرق و غرب و طرحهای گسترده‏ای که هر دو بلوک‏ برای سیطره دوباره بر بخشهای مختلف جهان در پیش گرفتند،موضوع نفوذ و حضور روزافزون و در عین حال پایدارتر آمریکا به عنوان سر دسته بلوک غرب در کشورهای‏ اقماری که اساسا هم عقب افتاده بودند و هم به لحاظ سیاسی وضعیت شکننده‏ای‏ داشتند،به سرعت مورد توجه سیاستگذاران آن کشور هم قرار گرفت.در همین راستا بود که به زودی کارشناسان و تئوری‏پردازان آمریکا و غرب جهت پیشگیری از نفوذ شوروی و اندیشه‏های کمونیسم در کشورهای موسوم به جهان سومی که تحت سیطره آن کشور قرار گرفته بودند،برنامه‏های اصلاحی متعددی در امور مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ارائه دادند و خواستار اجرا شدن آنها در کشورهای هدف شدند. اما در ایران این طرح ها به محض اجرا با مخالفتهای داخلی مردم مواجه شدند که روحانیون در صدر این مخالفتها قرار داشتند. این مقاله نگاهی دارد به دلایل و عواقب مخالفتهای روحانیون با انقلاب سفید، بویژه در دوره نخشت وزیری امیر اسدالله علم.

آیت الله شریعتمداری به روایت اسناد


آیت الله سید کاظم میرفیضی معروف به شریعتمداری، از علمایی بود که چه در تاریخ انقلاب اسلامی و چه پس از پیروزی آن، به خاطر مخالفتهایی که با خط مشی اصلی روحانیون و انقلاب داشت، جزء چهره های خبرساز تاریخ انقلاب اسلامی قلمداد می شود. مرکز اسناد انقلاب اسلامی بر پایه اهداف اصلی خود، در پنجاه و دومین شماره از مجموعه کتابهای «اسناد» خود، بر آن شد تا اسناد آیت الله شریعتمداری را – که از مراکز مختلفی همچون شهربانی، ساواک و اوقاف تهیه گردیده اند – در کتابی با نام آیت الله شریعتمداری به روایت اسناد منتشر نماید.

ساواک – سازمان اطلاعات و امنیت کشور(1335-1357)


کاملا واضح و مبرهن است که پرداختن به تاریخچه ساواک یا سازمان اطلاعات و امنیت کشور و زوایای مختلف آن کاری بسیار پیچیده و مشکل می نماید و همتی مضاعف را می طلبد. اما کتاب ساواک – سازمان اطلاعات و امنیت کشور(1335-1357) – اثر مظفر شاهدی که در سال 1386 از سوی موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی منتشر شد، یکی از آثار جامع و موفق در رابطه با سازمان اطلاعات و امنیت کشور محسوب می شود و به خوبی تاریخچه ساواک را در جنبه های مختلف بررسی نموده است.

ظهور و سقوط سلطنت پهلوی


خاطرات حسین فردوست با نام «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» در دو جلد طراحی گردیده اندو به قلم عبدالله شهبازی تدوین شده اند. جلد اول شامل خود خاطرات می شوند و جلد دوم پیوستهایی هستند که بعدها نویسنده با عنوان «پیوست ویراستار» منتشر نمود.
اولین چاپ جلد اول کتاب ظهور و سقوط سلطنت پهلوی به مناسبت دهه فجر 1369 از سوی موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی منتشر و خیلی زود با اقبال عمومی در داخل و خارج کشور مواجه شد. به طوری که پاییز سال 1371 یعنی ظرف دو سال به چاپ پنجم رسید.

کنفدراسیون


کتابی که پیش رو داریم با عنوان کنفدراسیون (تاریخ جنبش دانشجویان ایرانی در خارج از کشور1357-1332) در بهار 1378 به همت موسسه ی نشر و پژوهش شیرازه ، برای اولین نوبت به چاپ رسید. اثر حاضر مشتمل بر 10 فصل می شود. از آنجایی که تاریخ جنبش دانشجویی در ایران هنوز آنطور که باید، مورد مطالعه قرار نگرفته و در پی همین امر و تازگی این موضوع، نگارش تاریخچه ی کنفدراسیون با موانعی رو به رو بود، لذا نویسنده ی کتاب از طریق آشنایی که از دوران دانشجویی با فعالیت های کنفدراسیون داشته با بعضی از فعالین آن ارتباط برقرار کرده و با جمع آوری اطلاعات و منابع و طبقه بندی آنها کمر به نگارش کتاب بسته است.

خاطرات روضه خوان جماران از بهار خونین سال 42


حجت‏الاسلام سيّدمحمد كوثرى فرزند سيّدعلى‏اكبر، سال 1307 در قم به دنيا آمد. وى تحصيلات علوم دينيه را تا لمعه در محضر آيت‏اللّه العظمى بروجردى، آيت‏اللّه حسين نورى و امام موسى صدر ادامه داد. خاطرات ايشان از عاشوراى 1342 و حضور در كنار حضرت امام خواندنى است. وى در 1380 درگذشت. حجه الاسلام آقای حاج سید محمد کوثری ذاکر معروف قم از سالها قبل روضه خوان خاص امام خمینی (مدظله العالی) بود و حتی در سالهای آخر عمر هم در آغاز محرم و مواقع دیگر در حسینیه جماران در محضر امام روضه می خواندند.
آنچه پيش رو داريد، خاطرات وى از سالهاى خوف و خفقان است كه در تاريخ 14 تير 72 از طريق مصاحبه در منزلشان انجام شده است.

نهضت امام خمینی و قیام عشایر جنوب


مقاله حاضر گزیده‏ای از کتاب قیام عشایر جنوب که طی آن به نقش‏ و تأثیر نهضت امام خمینی،در ایجاد و استمرار قیام عشایر جنوب پرداخته است.
این مقاله -به اختصار- به نقش روحانیت مبارز و در رأس آن امام خمینی-در آغاز و انجام‏ قیام عشایر جنوب، طی سالهای 1341 تا 1343 پرداخته است و اصالت دینی حرکت عشایر را به تصویر کشیده است.با کمال تأسف،قیام عشایر جنوب در سالهای یادشده،تاکنون، طرف توجه قرار نگرفته و بنا به دلایل مختلف،آن‏گونه که شایسته آن بوده و هست،بازگو نگردیده است.اسناد موجود بیان می‏کند که قیام عشایر جنوب، از مؤثرترین قیامهای مردمی‏ عصر پهلوی بوده که ضربات و تبعات بسیاری برای رژیم پهلوی در برداشته است.

سالهای آغازین نهضت به روایت یک شاهد عینی - خاطرات آقای حیدر میر یونسی


آقاى حيدر ميريونسى فرزند سيّدابوالفضل در سال 1314 متولد شد. وى پس از طى تحصيلات نظام قديم، وارد بازار كار شد و هم‏اكنون در انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم فعاليت دارد. او نيز همچون ديگر اقشار مردم در سالهاى مبارزه در پشت سر روحانيان قرار گرفت و ايفاى وظيفه كرد.
آنچه مى‏خوانيد خاطراتى از ايشان است كه حاصل مصاحبه‏اى در تاريخ 16 تير 72 در منزلشان است.

آیت‌الله بروجردی‌ره‌ به امام اعتماد ویژه‌ای داشت (گفتگو با آیت الله مظاهری)


یکی از ثمرات بارز وجود شخصیت‌های بزرگ، شاگردان برجسته‌ای است که به عالم علم و معرفت تقدیم می‌کنند. امام خمینی در این عرصه مانند سایر عرصه‌ها توفیق فراوانی داشت و بسیاری از چهره‌های برجسته علمی در حوزه‌های علمیه و حتی بعضی از مراجع عظام افتخار شاگردی او را دارند و آیت‌الله مظاهری در شمار این گروه است. ایشان از امام بهره‌های گوناگونی در عرصه‌های مختلف همچون فقه و اصول و اخلاق برده و هم‌اکنون با حضور خویش در اصفهان، حوزه علمیه قدیمی آن سامان را بسامان آورده و به خوبی اداره می‌کنند.
در سال 1387، از سوی مجله یاد ایام، از ایشان درخواست شد تا گفتگویی در رابطه با امام راحل داشته باشند. ایشان نیز بزرگوارانه و از باب ادای حق به استاد، این خواهش را پذیرفتند و به سوالات پاسخ گفتند.

مواضع امام خمینی در برابر نظام سیاسی پهلوی و نهادهای آن


"مواضع امام خمینی در برابر نظام سیاسی پهلوی و نهادهای آن" عنوان کتابی است به قلم جعفر قلی پور، که در سال 1382ش با 236 صفحه به تحریر درامده است و توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است. جعفر قلی پور در این کتاب تلاش نموده است تا با بررسی مواضع و عملکرد امام خمینی در طول حیات سیاسی ایشان در برابر رژیم طاغوتی پهلوی چهره ممتاز امام خمینی را در ابعاد گوناگون اجتماعی و سیاسی آشکار سازد.

در آن هوای گرگ و میش (ماجرای دستگیری امام خمینی (ره) و مهاجرت علما به تهران در سال 1342 ش)



در مبارزات بزرگ و تاریخی و در سرگذشت مردمان تاریخ‏ساز نقطه‏های عطفی وجود دارد که تحقیق و تامل در آنها مسیر جریان‏شناسی و انقلاب‏شناسی را هموار می‏کند. دستگیری و بازداشت رهبران مبارز از جمله این نقاط عطف است که مبارزین و حکومت را پنجه در پنجه می‏سازد. دستگیری حضرت امام خمینی(ره) در شب نیمه خرداد سال 1342 بی‏شباهت با دستگیری رهبر و مبارز آزاده و سلف او مرحوم سیدحسن مدرس نبود؛ اما واکنش مردم و نخبگان جامعه نسبت به وضعیت به وجود آمده برای امام و مدرس تفاوت داشت. شاید هم مردم با به یادآوردن خاطره تلخ تنها گذاشتن مدرس و عدم ایستادن در مقابل عمل جابرانه رضاخان و در نتیجه به شهادت رسیدن آن اسوه کم‏نظیر بود که در وضعیت جدید به وجود آمده برای رهبرشان جای هیچ‏گونه کوتاهی و درنگ نمی‏دیدند. این مقاله نگاهی دارد به جریان دستگیری امام و واکنشهای مردم و علما در روزهای پس از آن

کتاب خاطرات آیت الله نور مفیدی


کتاب «خاطرات آیت الله سید کاظم نور مفیدی» به قلم غلامرضا خارکوهی در چهار صد و بیست و چهار صفحه برای نخستین بار در بهار 1386ش از سوی انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است.در تاریخ انقلاب اسلامی علما، و روحانیون نقش‌آفرین را می‌توان به چند گروه تقسیم کرد که هر یک از آنها در جایگاه خود، کارکرد ویژه‌ای جهت تحقق اهداف نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی داشته‌اند. یکی از این گروه‌ها شامل شخصیت‌هایی بود که در شهرستانها محور مبارزات سیاسی بوده‌اند. از‌جمله این افراد می‌توان به آیات عظام دستغیب در شیراز، صدوقی در تبریز، خادمی و طاهری اصفهانی در یزد، محلاتی در اصفهان و «آیت الله سید کاظم نور‌مفیدی» در گرگان اشاره کرد.

همه را به خاک و خون کشیدند


هنوز هم می توان شاهدان عینی حوادث سالهای خونین دهه 40 را یافت و بی پروا به دل خاطرات آنها زد. خاطراتی که هنوز در ذهن راویان آنها تازگی دارند و با همان هیجان روزهای نخست، برای ما نقل می شوند. پایگاه اطلاع رسانی پانزده خرداد 42 در صدد است تا از طریق تماس با شاهدان عینی حوادث سالهای 1340 تا 1343، درگاهی باشد برای نقل این دل نوشته ها. امید است تا در آینده ای نه چندان دور، مفتخر به انتشار خاطرات شواهد عینی 15 خرداد و حوادث مرتبط با آن از طریق این درگاه باشیم. آنچه در پی می‏آید، خاطره ‏آقای حسن بهشتی،از کسبه اهل قم است که در روز پانزدهم خرداد سال 42 از نزدیک شاهد بخشی از جنایات عاملین رژیم شاه در شهر قم بوده است.

علما جشن نوروز را تحریم کردند


در روز ۲۸ اسفند ۱۳۴۱ آیت‌الله میلانی جشن نوروز را تحریم کرد. در آن سال، مردم که بنا به سنت گذشته همه ساله حلول سال نو و آغاز بهار را جشن می‌گرفتند، در اعتراض به برگزاری رفراندوم انقلاب سفید شاه، به پیروی از حکم مراجع و علمایی چون امام خمینی و آیت‌الله میلانی نوروز را جشن نگرفتند. در مدرسه‌های علوم دینی به همین مناسبت پرچمی سیاه به اهتزاز درآمد که بر روی آن قید شده بود: امسال مسلمین عید ندارند. بسیاری از روحانیان نیز نوار سیاه رنگی به نشانه عزا بر سینه خود نصب کرده بودند.

مهاجرت آیت الله میلانی به تهران؛ فصلی نو در حیات سیاسی ایشان


پس از قیام پانزده خرداد رژیم عده زیادی از روحانیون را بازداشت کرد.از جمله‏ بازداشت‏شدگان امام و آیت اللّه سید حسن طباطبایی قمی بودند.دستگیری و زندانی کردن علما باعث شد تا شور و هیجان عجیبی بر مردم و حوزه‏های علمیه سراسر کشور از جمله مشهد حکمفرما گردد.این حادثه نه تنها نیروهای انقلابی را به واکنش واداشت بلکه علمایی را که به‏ نوعی با دربار ارتباط داشتند نیز به تحرک وادار کرد.چناچه میرزا احمد کفایی و فقیه سبزواری‏ طی ملاقات با عزیزی استاندار خراسان و نایب التولیه آستان قدس رضوی در باغ ملک آباد مشهد از ایشان خواستند تا اقدامات لازم را برای آزادی علمای بازداشت شده فراهم سازد.در میان علمای مشهد نقش آیت اللّه سید محمد هادی میلانی از دیگران پر رنگ تر بود.ایشان‏ طی اعلامیه‏ای به سید جلال الدین تهرانی،که رابطه نسبتا خوبی با رژیم داشت از او خواست تا ضمن نظارت بیشتر علما بر قوانین،از هر کوششی برای آزادی علما و دیگر زندانیان،از اهل علم‏ و محترمین،دریغ نکند.

ایران بین دو انقلاب


کتاب ایران بین دو انقلاب در جامعه شناسی سیاسی ایران معاصر جایگاه برجسته‌ای داشته و بنا به ادعای مترجمان آن در تبیین و تحلیل پدیده‌ها و دگرگونیهای تاریخ معاصر ایران بر اساس داده‌ها و منابعی همچون اسناد، گزارشها، روزنامه‌ها و مذاکرات مجلس استوار بوده و از حیث جامعیت، روش آکادمیک تحقیق و وسعت اطلاعات و منابع در میان آثار مشابه خود بی‌نظیر است. البته مترجمین این کتاب بر این نکته نیز اذعان داشته‌اند که «حتی منابع بنیادی تاریخ معاصر ایران، از لحاظ اطلاعات تاریخی، خالی از تناقض و ابهام نبوده واسامی و عناوین، تاریخ دقیق رویدادها و حتی روند رویدادها‌ متفاوت ثبت شده است» و اثر حاضر را نیز مستثنی از این وضعیت ندانسته‌اند.

15 خرداد، ظهور گفتمان تازه در جنبش های اجتماعی ایران


بازخوانی رویدادهای تاریخی برمبنای رابطه متن و زمینه متن به عنوان روش تحلیل گفتمان،یکی از راه‏های نقد رخدادهای تاریخی است.این روش درحال‏حاضر در بسیاری از پژوهش‏های اجتماعی و تاریخی استفاده می‏شود.در این مقاله یکی از فرازهای مهم تاریخ معاصر ایران یعنی سخنرانی تاریخی‏ امام خمینی در فروردین سال 1343 که موجب تبعید معظم له از ایران شد براساس روش تحلیل گفتمان‏ مطالعه و بررسی می‏شود.این روش برای ما مسلمانان(به‏ویژه شیعیان)که قرن‏هاست با استنباط احکام شرعی و تفسیر سر و کار داریم و می‏دانیم که بدون آشنایی با علم اصول و قواعد عمومی آن نمی‏توانیم به وادی فقه و فقاهت، تفسیر قرآن و کلام معصومین و نگهداری فضای عمومی زندگی مسلمانان گام بگذاریم و در محدوده‏ متون پژوهش کنیم،روش ناآشنایی نیست.

سحر تا غروب 15 خرداد (خاطرات حجت‌الاسلام محمدرضا ناصری)


حجت‌الاسلام محمدرضا ناصری یکی از شاهدان عینی حادثه پانزده خرداد است.ایشان با حضور در راهپیمائیها و تظاهرات و پخش اعلامیه و قبول مسئولیتهای مختلف به جمع مبارزین‏ پیوست و در این راه بارها مورد تعقیب و گریز مأموران ساواک قرار گرفت.تا اینکه برای ادامه‏ فعالیتها و شوق دیدار امام در سال 45 رهسپار عراق گردید در آنجا نیز به فعالیتها و اقدامات خود ادامه داد.در سال 50 به دستور امام در موسم حج برای پخش اعلامیه معظم له دربارهء جشنهای‏ 2500 ساله راهی آن دیار شد که توسط مأمورین ساواک دستگیر و به تهران اعزام شد.پس از مدتی حبس و زندان،مجددا به عربستان فرستاده شد و 3 سال در زندانهای آن کشور در بدترین‏ شرایط ممکن روحی و جسمی به سر برد.بعد از خلاصی از زندان به عراق برگشت و فعالیتهای‏ گذشته خود را از سر گرفت.ایشان هم اکنون نماینده ولی فقیه و امام جمعه یزد است.

شصت سال خدمت و مقاومت


کتاب حاضر "شصت سال خدمت ومقاومت" خاطرات مهندس مهدی بازرگان است که توسط غلامرضا نجاتی گردآوری گردیده و در دو جلد توسط مؤسسه خدمات فرهنگی رسا منتشر شده است. جلد اول این کتاب در سال 1375ش با651 صفحه در 11000 نسخه به چاپ رسیده است.
جلد اول این کتاب بر پايه گفت و شنود غلامرضا نجاتي با مهدی بازرگان، همچنین پژوهشهای گردآورنده شکل گرفته است. این جلد در ده فصل که برخی از فصول آن نیز در چند بخش آمده اند، به همراه مقدمه، پیشگفتار و ضمائم (اسناد، تصاویر و فهرست اعلام) به تحریر درآمده است.

نگاهی موشکافانه به واقعه حمله به فیضیه و دلایل آن


واقعه يورش نظاميان حكومت شاه به مدرسه فيضيه قم در سالروز شهادت امام جعفر صادق (ع) در سال 1342 هر چند تصوير تلخي بر خاطره انقلاب اسلامي باقي گذارده ولي سرمنشأ بسياري از رخدادهاي سياسي در روند انقلاب است.
با نزدیک شدن به سالروز این واقعه، بر آن شدیم که مروری بر علل و چند و چون آن بکنیم. اما براي كشف ريشه‌هاي اين واقعه خونين بايد كمي به عقب بازگرديم و حوادث سالهاي 1340 به بعد را مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار دهيم.

دایره المعارف انقلاب اسلامی (ویژه نوجوانان و جوانان)


کتاب "دایرة المعارف انقلاب اسلامی" ویژه نوجوانان و جوانان توسط دفتر ادبیات انقلاب اسلامی حوزه هنری و زیر نظر "شورای عالی دایرة المعارف انقلاب اسلامی" تدوین گردیده است.
کتاب حاضر، جلد اول از مجموعه سه جلدی دایرة المعارف انقلاب اسلامی است که شامل حرف«آ» تا حرف «ث» و دربردارنده 260 مدخل است. این مجلد در سال 1384ش به صورت مصور و با 284 صفحه منتشر گردید.
تدوین دایرة المعارف انقلاب اسلامی در سال 1379ش با هدف آشنا کردن گروههای سنی مورد نظر با مفاهیم انقلاب، گروههای مبارز، شخصیتها، رویدادها ومکانها و زمانهایی که به نحوی با این پدیده مرتبط بودند به تصویب رسیده و پس از نشست های متعدد، 870 مدخل برای نگارش کتاب برگزیده شد...

روضه فیضیه(مروری بر زمینه ها و پیامدهای فاجعه حمله به مدرسه فیضیه فروردین 1342)


حمله ماموران رژیم ستم شاهی به مدرسیه فیضیه قم در دوم فروردین سال 1342 به خودی خود، در زمره تلخ ترین و عبرت انگیزترین وقایع تاریخ معاصر است. یورش به مهمترین مرکز علمی آموزشی دینی کشور از سوی عمال شاه، نشانگر اعماق دینی فرهنگی نهضت اسلامی مردم ایران بود.
سوال بنیادین مقاله این است که واقعه مدرسه فیضیه قم در دوم فروردین 1342 چه نقشی در تثبیت رهبری سیاسی و مرجعیت امام خمینی ایفا کرد؟ برای پاسخ به این سوال ضمن بررسی مختصر چالش حاصله بین روحانیت و نظام حاکم، به بازکاوی واقعه مذکور پرداخته و سلسله تحولات حد فاصل آن واقعه تا چهلم شهدای آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهیم.

خاطرات پیک مخصوص امام خمینی (ره)


حجت‏الاسلام سيّدجواد علم‏الهدى سال 1348 ق در مشهد به دنيا آمد. وى پس از طى دوره مقدمات و ادبيات نزد اديب نيشابورى و محقق نوغانى، درس سطح را نزد حاج ميرزا احمد مدرس يزدى فراگرفت و سپس راهى قم شد تا متون فقه و اصول را نزد استادانى چون آيت‏اللّه بروجردى، آيت‏اللّه موسوى، آيت‏اللّه محقق داماد و آيت‏اللّه گلپايگانى فرابگيرد.

حجت‏الاسلام علم‏الهدى از جمله روحانيانى است كه همگام با آغاز نهضت اسلامى به جمع مبارزان مسلمان پيوست و به روشنگرى و هدايت توده‏هاى مردم به سمت جريانهاى انقلابى همت گماشت. از جمله فعالیتهای ایشان رساندن پیامهای انقلابی امام خمینی (ره) به علمای خراسان در روزهای آغازین نهضت اسلامی ایران در سال 1341 شمسی بود. وى از سال 1390 ق به تهران آمد و در مسجد صاحب‏الزمان (عج) به اقامه جماعت و تفسير قرآن پرداخت.

انقلاب سفید


در ششم بهمن 1341 رفراندوم اصول شش‌گانه برگزار شد و حکومت مدعی شد که 9/99 درصد مردم به این اصلاحات رأی مثبت داده‌اند. بعدها محمدرضا پهلوی اصول دیگری نیز به مفاد شش‌گانه اضافه کرد؛ به طوری که تا سال 1357 ش این موارد به نوزده اصل رسید. نخست اصول شش‌گانه به «انقلاب سفید» معروف شد ولی در مراسم دهمین سالگرد انقلاب در سال 1351 ش محمدرضا پهلوی به آن عنوان «انقلاب شاه و ملت» داد و از آن پس به این نام معروف شد. انقلاب سفید و مخالفتهایی همه جانبه مردم و روحانیت با آن، یکی از مهمترین حوادث زمینه ساز قیام 15 خرداد بود. به همین مناسبت بر آن شدیم تا مقاله انقلاب سفید را از میان مقالات جلد اول دایره المعارف انقلاب اسلامی - نگاشته شده در دفتر ادبیات انقلاب اسلامی - انتخاب کنیم و در اختیار خوانندگان سایت پانزدهم خرداد 42 قرار دهیم.

گفتگو با راوی زمستان سال 1341


یحیی آریا بخشایش از آن دسته مورخینی است که هر روز از روز قبل پرکارتر می شود. اولین اثر جدی او نگارش سه جلد از مجموعه پنج جلدی تاریخ آغازین فراماسونری بود که جلد پنجم و آخرین جلد این مجموعه در هفدهمین دوره جایزه کتاب فصل به عنوان کتاب شایسته تقدیر شناخته شد. او علاوه بر این مجموعه، با فرهنگ نامه ها و دائره المعارفهایی همچون فرهنگ ناموران معاصر ایران و دائره المعارف انقلاب اسلامی همکاری داشته است. همچنین مقالات متعددی در در زمینه تاریخ معاصر ایران در نشریات تاریخی از جمله ماهنامه زمانه و فصلنامه مطالعات تاریخی از او چاپ رسیده است. اما آنچه که سایت پانزده خرداد و یحیی آریا را به پای میز مصاحبه کشاند، جلد هشتم روزشمار پانزدهم خرداد است که به تدوین او در مراحل پایانی چاپ به سر می برد. این مجلد در بر گیرنده حوادث زمستان سال 1341 است که مهمترین رخداد آن برگزاری رفراندوم اصول شش گانه «انقلاب سفید» در ششم بهمن این سال است. روزشمار زمستان1341 در آستانه انتشار قرار دارد و فرا رسیدن ششم بهمن این بهانه را به دست ما داد تا اولا با او در رابطه با مراحل نگارش این روزشمار صحبت کنیم و دوما او که درجریان ریز اتفاقات آن دوره قرار دارد، دید بهتری از آن روزها در اختیار ما قرار دهد.

بررسي اجمالي همراهي يا موضع‌‌گيري در برابر لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي، انقلاب سفيد و حادثه فيضيه


از سال 1340 و اندكي پس از رحلت آيت‌الله بروجردي، باب جديدي در روابط منفي روحانيت و دستگاه حاكم و نهايتاً مبارزه امام با رژيم شاه گشوده شد كه موضوع پژوهش می‌باشد. در اين دوره كه از ماجراي انجمنهاي ايالتي و ولايتي آغاز مي‌گردد، فعاليتهاي سياسي امام روز به روز بيشتر، آشكارتر، وسيع‌تر و قاطع‌تر شده و به مقابله مستقيم با رژيم شاه مي‌انجامد. خشونت و قساوت شاه در ايجاد فاجعه مدرسه فيضيه و واقعه پانزده خرداد42 و سكوت و عقب‌نشينی برخي از مراجع و علما در مقابل ارعاب و تهديدات رژيم نه تنها كمترين ترديدي در تداوم مبارزه امام ايجاد نمي‌كند بلكه ايشان را نسبت به قريب‌الوقوع بودن پيروزي جنبش اسلامي مطمئن‌تر نموده و با انتقاد و افشاي ابعاد سياستهاي تسليم‌طلبانه و ضداسلامي شاه و ايادي استكبار بين‌المللي به رهبري امريكا، مردم را به هوشياري سياسي نسبت به مقدرات كشور و ادامه مبارزه دعوت مي‌كند. عناوين پژوهش، مرتبط با اين فعاليتهاي ذكر شده هستند.